"ویژگی‌های وزیر صمت در دولت دوازدهم"

نویسنده: مسعود جمالی (کارآفرین و صادرکننده نمونه)

بازار گمانه‌زنی‌ها برای انتخاب کابینه جدید دولت مدت‌هاست آغاز شده است. بررسی سوابق نشان می‌دهد در انتخاب و معرفی وزرا رویکرد سیاسی و حزبی نسبت به توانایی‌های مدیریتی و دانش روز اولویت دارد و بدون تردید این روش گزینش مانع از معرفی کابینه‌ای متخصص و کارآمد در تمام دولت‌ها بوده است. دانش روز مدیریت و ارزیابی عملکرد مدیران گواه یک واقعیت انکارناپذیر است که نظریه‌پردازان رشته مدیریت نیز سال‌هاست بر آن تأکید دارند؛ مدیریت منابع انسانی چالش نخست و اصلی مدیریت در قرن 21 خواهد بود.

چرخه مدیریت منابع انسانی که از جذب و گزینش آغاز و تا بازنشستگی و پس از آن را برنامه‌ریزی می‌کند یک سیستم ارزشمند برای توسعه سازمان‌ها و نهادها و حتی کسب‌وکارها به شمار می‌رود. منابع انسانی و تیم داری مهم‌ترین رکن برای پیشرفت و توسعه هر جامعه و سازمان است و باید انتخاب و گزینش نیروها را یک موضوع کاملاً جدی و اثرگذار در آینده یک مجموعه از دولت گرفته تا یک شرکت خصوصی قلمداد کرد. در مجموعه دولت و به‌ویژه با اقدام دو وزارتخانه صنایع و معادن و بازرگانی و شکل‌گیری وزارتخانه بزرگی به نام صنعت، معدن و تجارت(صمت) ضمن هم‌افزایی این دو بخش مهم اقتصادی از اتخاذ تصمیمات مغایر با پیشرفت هر بخش نیز جلوگیری به عمل آمد.

وزارت صمت بزرگ‌ترین و مهم‌ترین متولی صنعتگران، معدن کاران و بازرگانان شناخته می‌شود و نقشی کلیدی را اقتصاد مقاومتی، تولید و اشتغال ایفا می‌کند؛ بنابراین انتخاب یک وزیر که نسبت به سه حوزه از آگاهی و تجربه برخوردار است یک انتخاب حیاتی شناخته می‌شود. اما اکنون که در آستانه معرفی کابینه دولت دوازدهم قرار داریم این وزیر باید دارای چه ویژگی‌ها و تخصص‌هایی برای اداره این وزارتخانه باشد؟

یکی از چالش‌های فعالان اقتصادی در مواجهه با دولت نبود تفاهم و درک مسئولان نسبت به شرایط کسب‌وکار در ایران است. مسئولان کشور به دلیل فعالیت در بخش دولتی و عدم تجربه راه‌اندازی یک صنعت و یا هر نوع فعالیت اقتصادی بدون وابستگی درک درستی از واقعیت‌های تولید و اشتغال در کشور ندارند. مدیری که سال‌هاست حقوق‌بگیر بوده است و هرگز به‌صورت عملیاتی و به دور از رانت با مشکلات و بروکراسی‌های سازمان‌ صنعت، معدن و تجارت مواجه نشده است و ریسک سرمایه‌گذاری را نپذیرفته بدون تردید نمی‌تواند موانع محیط کسب‌وکار را درک و رفع کند.
این نکته نیز جای تأکید دارد که بسیاری از مدیران دولتی در مقاطعی به عضویت هیات مدیره و یا مدیرعاملی شرکت‌های خصولتی درآمده‌اند و با توجه به رانت‌های موجود آن‌ها نیز نمی‌توانند به‌اندازه یک سرمایه‌گذار صد در صد خصوصی و بدون وابستگی‌های دولتی مشکلات تولید و تجارت را در کشور درک کرده باشند. بنابراین پیشنهاد می‌شود وزیر منتخب یک تجربه حداقل 5 تا 10 ساله در بخش خصوصی مستقل داشته باشد.

*مجهز به دانش روز و رویکردها نوین مدیریتی

یکی از موانع توسعه کسب‌وکار در ایران ناآشنایی مدیران دولتی نسبت به رویکردهای نوین مدیریتی و دانش روز است. دیگر در دنیای رقابتی با این حجم تجارت و تنوع محصولات و برند با روش‌های سنتی و تاریخ‌مصرف گذشته نمی‌توان بستر توسعه را فراهم کرد. وزیر جدید صنعت، معدن و تجارت باید با برخورداری از دانش روز مدیریت( نه صرف تحصیلات عالیه)، تجربه حضور در کشورهای مختلف و آگاهی نسبت به دیدگاه‌های کارآفرینان برجسته جهانی نسبت به اصلاح ساختار و رویکردهای وزارتخانه اقدام کند.
صنعت امروز ایران برای حضور در بازارهای جهانی چاره‌ای ندارد جز اینکه قادر به کاهش بهای تمام‌شده کالا و به‌کارگیری سیستم‌های نوین مدیریت کیفیت و مشتری مداری باشد و وزیری که با این نوع مباحث آشنایی نداشته باشد به‌عنوان متولی این بخش که در رأس تصمیم‌گیری‌های حوزه صنعت، معدن و تجارت قرار دارد قادر به هدایت بخش خصوصی متناسب با نیازهای بازار جهانی نخواهد بود.

یکی از گلایه‌های فعالان بخش خصوصی نسبت به وزرای اقتصادی به‌ویژه وزارت صمت عدم‌حمایت و دفاع از فعالان این بخش‌ها در برابر دولت و نظام است. تمام دولت‌ها از بخش خصوصی انتظار ایجاد شغل دارند اما هرگز یک حمایت همه‌جانبه، هدفمند و فارغ از رانت را نسبت به بخش خصوصی نداشته‌اند. صنعتگران، معدن کاران و بازرگانان کشور یک متولی واقعی که حامی آن‌ها در سیاست‌گذاری‌ها و تصمیمات اقتصادی باشد را نیاز دارند نه یک کارمند و مدافع منافع دولت.
کسی که پای به وزارت صمت می‌گذارد باید پیش از اتخاذ هر تصمیمی مدافع و حامی بخش خصوصی باشد تا بتواند بسترساز رونق کسب‌وکارها در کشور شود و پس از تصمیم‌گیری سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری‌ها نیز مجری بدون کم‌وکاست برنامه‌ها باشد. وزیری که در کابینه نیز در برابر رئیس جمهور و سایر وزار هنگام تصویب قوانین و آئین نامه ها بیش از هر چیز مدافع صنعتگران باشد و تحت تاثیر رویکردهای پوپولیستی قرار نگیرد.

مدیریت یکی از دشوارترین کارهایی است که برای موفقیت در آن باید دانش، تجربه و مهارت را در بستر یک محیط عملیاتی به دست آورد. در ایران مدیران برجسته و توانمند کمتر به موضوع جانشین پروری و شناسایی و بهبود توانایی جوانان مستعد بها داده‌اند و از این‌رو همیشه در انتخاب مدیران جدید و یا جایگزینی با چالش مواجه هستیم. وزارت صمت مجموعه بسیار گسترده است که وزیر و مدیران ارشد آن برای ادامه روند بهبود باید جانشین پروری را به‌عنوان یک حرکت ساختاری در وزارتخانه نهادینه کنند و تجارب خود را به نیروهای جوان‌تر انتقال دهند.

وزارت صمت گرفتار مشکلات فراوان ساختاری و بروکراسی پیچیده و ناکارآمدی است که مانع از حمایت این وزارتخانه نسبت به بخش‌های تحت پوشش می‌شود. بعلاوه این وزارتخانه همچنان از وجود مدیران کل و ارشد ناتوان و ناآگاه نسبت به شرایط روز رنج می‌برد و وزیر جدید اگر مدیری جسور و تحول‌خواه نباشد در بهسازی و بازسازی این نهاد راه به‌جایی نخواهد برد. پرهیز از انتخاب وزیری کهن‌سال و بی‌انگیزه و برعکس انتخاب وزیر باتجربه و خوش‌فکر که حاضر به پذیرش ریسک تغییرات باشد یک نکته کلیدی است که رئیس‌جمهور نباید از آن غفلت کند.

سازمان‌های دولتی ایران در شرایط موجود برای رهایی از بحران اقتصادی و رکود عمیق اگر بازهم محتاطانه و دست‌به‌عصا نسبت به برنامه‌ها عمل کنند شاهد هیچ‌گونه تغییر مثبتی در اقتصاد کشور نخواهیم بود. باید جسارت، خلاقیت، مشورت پذیری و انگیزه بالا برای تحول ساختاری از ویژگی‌های رفتاری و شخصیتی وزیر جدید صنعت، معدن و تجارت باشد. فراموش نکنیم که فرصت زیادی برای خروج از بحران و بهبود شرایط موجود نداریم و اگر بلاتکلیفی و تردید نسبت به آینده در فعالان اقتصادی بیش از این افزایش یابد شاهد کاهش چشمگیر سرمایه‌گذاری و تولید و اشتغال خواهیم بود.

منبع: وب سایت مسعود جمالی